‘म आउँदा शारदा माविको एसएलसी नतिजा दुई वर्ष शून्य थियो, म गएको वर्ष ७५ प्रतिशत आयो ।’

बेनर्जीको अथक मेहनतबाट पवित्रा विद्यालय प्राविबाट निमावि, मावि हुँदै, उच्च मावि बन्यो ।

कुनै पनि शिक्षक असल र सफल हो कि होइन भनेर जाँच्ने दुई वटा सूचक छन् ।

तेजकुमार बौद्धाचार्य (शाक्य) नेपालको आधुनिक शिक्षा पद्धतिसित जोडिएका एक जना यस्ता व्यक्तित्व हुन्, जो गएको ६ दशकदेखि नेपालको शिक्षामा भएका हरेक परिवर्तनका साक्षी बनेका छन् ।

“आजभोलिका अधिकांश शिक्षक किताबमा घोकेका कुरा बाहेक पढाउनै सक्दैनन् । चोरेर पास गरेकाहरूलाई शिक्षक बनाएपछि यस्तै दुर्गति हुन्छ ।”

१४ महिनाकी हुँदा उनलाई पोलियो भयो । तिनताका पोलियो थोपा खुवाउने चलन थिएन । परिणामतः उनी अपाङ्ग भइन् । २०३६ मा भएको उनको अन्तरजातीय प्रेमविवाह अपाङ्गताकै कारण १० वर्षभन्दा टिक्न सकेन ।

४१ वर्षको शिक्षण जीवनमा उनले पाल्पामा शिक्षाको जग त बसाए नै, राष्ट्रकै लागि थुप्रै योग्य जनशक्ति पनि उपलब्ध गराए ।

बेनर्जीको अथक मेहनतबाट पवित्रा विद्यालय प्राविबाट निमावि, मावि हुँदै, उच्च मावि बन्यो । २०४८ सालयता करिब १ हजार जना छात्रछात्रा एसएलसीमा उत्तीर्ण भएका छन् । एसएलसीमा उत्तीर्ण हुने सङ्ख्या ७५ प्रतिशत र

शिक्षक भएर केही गुमाइनँ । अलिकति आँखा बेलामा जँचाउन पाएको भए केही हुन्थ्यो कि भन्ने लाग्छ तर त्यतिबेला त्यसो गर्न पनि पैसा त थिएन नि ! गुमाएको तुलनामा पाएको कता हो कता बढी छ । मित्रता, सम्मान र सद्भाव

उनी खजुरास्थित ज्ञानोदय उच्चमाविमा नेपाली विषय पढाउँछिन् । संस्कृत पृष्ठभूमि भएका शिक्षकले पठाइरहेको विषय एकजना महिलाको जिम्मा लगाउँदा एसएलसीमा नेपालीको रिजल्ट बिग्रन्छ कि भन्ने चिन्ता स्कूलका अन्य शि

प्रायः सबै शिक्षकले विद्यार्थीलाई राम्रोसँग पढ, राम्रो मान्छे बन भन्छन्, तर आफ्ना शिष्यको प्रतिभा बेलैमा चिनेर त्यसको विकासमा योगदान पु¥याउने गुरुहरू कमै हुन्छन् । तर मलाई भने त्यस्ता महान् गुरु स

पढेलेखेका अभिभावकले मात्र होइन, जुनसुकै परिवारले विद्यार्थी सिकाइको उद्देश्यमा सघाउन सक्छन् ।

राज्यको बहिष्कारमुखी नीति नेपालको राष्ट्रिय समस्या हो र यो समस्याको निदान नखोजी राष्ट्र­का रूपमा नेपाल एकीकृत र समृद्ध हुन सक्तैन भत्रे उहाँको मान्यता थियो । नेपाललाई आधारभूत रूपमा अल्पमत समूहको द

कुनै पनि शिक्षक असल र सफल हो कि होइन भनेर जाँच्ने दुई वटा सूचक छन् । पहिलो, उसले आफ्ना हरेक विद्यार्थीमा आत्मविश्वास भर्न सकेको छ कि छैन । दोस्रो, उसले हरेक विद्यार्थीमा असल मानिस बन्ने अभिलाषा सृजना

उनी ८२ वर्षको आदरणीय उमेरमा प्रवेश गरिसकेका छन् । शरीरमा केही उमेरजन्य असरहरू पनि देखा पर्न थालेका छन् । ‘यसो गर्छु, उसो गर्छु’ भन्ने सपना पनि खास बाँकी छैनन् । तैपनि उनमा जाँगर उत्तिकै छ

२०५२ सालयता १७ वर्षपछि शिक्षक भर्नाका लागि खुला विज्ञापन गरिएको हो । गएको जेठ महीनामा सञ्चालित लिखित जाँचमा करीब ४ लाख प्रतिस्पर्धी सहभागी थिए । अहिले हामी तिनका उत्तरपुस्तिका परीक्षण सम्पन्न गर्ने क्

कडा अनुशासनले मानिसलाई लक्ष्यमा अनवरत हिंड्ने ऊर्जा दिन्छ । समपर्णभाव दिन्छ । गर्न हुने र नहुने बीचको भेद छुट्याइदिन्छ । गर्न हुने काम मात्र अनुसरण गर्न प्रेरित गर्छ । गर्न नहुने कामलाई जीवनबाट परित्य

शिक्षण पेशाका ४२ वर्ष म्याग्दी र मुस्ताङका विद्यालयमा बिताएका ५८ वर्षीय हरिबहादुर केसी २०६२ सालदेखि मुस्ताङको छोसेरस्थित दिव्यदीप माविमा प्रअ छन् । उनी प्रअ हुनुअघि दिव्यदीप माविको शैक्षिक÷भौति

भावुक हुँदै उहाँ भत्रुहुन्छ, “हाम्रो शिक्षाले हाम्रा घरखेत र गोठबारी सिध्याएर बिल्लीवाठ पारी विदेशतिर धपाएको छ । हामी अतीतको कालो अफ्रिकामा रुपान्तरित त भइरहेका छैनौं ? कक्षाकोठामा विद्यार्थीलाई

“राजनीतिक दलमा लाग्नेहरू शिक्षक नै होइनन् । स्वच्छ शिक्षक नभई छात्रछात्रालाई ज्ञान दिन सकिँदैन । राजनीतिक दलको पछिलाग्नेले विद्यार्थीलाई पढ्न होइन, दलकै झेला बोक्न सिकाउँछन् ।”

नयाँ–नयाँ सोचाइ र समन्वय गर्ने खुबीका धनी प्राचार्य गेहेन्द्रप्रसाद दाहाल एकपछि अर्काे स्कूललाई सफल तुल्याउन लागिपरेका छन्

उनी निम्नमाध्यमिक तहका शिक्षक हुन् । कक्षा ६ र ८ मा विज्ञान विषय पढाउँछन् । नयाँ पाठ शुरु गर्दा उनी सीधै किताबको परिभाषामा जाँदैनन् । विद्यार्थीलाई नयाँ पाठको सामान्य परिचय र अवधारणा सुनाउँछन् ।

बगनाहाको चुरे उमावि हिजोआज बर्दिया जिल्लाको मात्र नभई मध्यपश्चिमकै एउटा उत्कृष्ट सामुदायिक विद्यालयको रूपमा चिनिन्छ ।

महतो गणितलाई ‘हाउगुजी’ का रूपमा नभई एउटा उपयोगी र रुचिपूर्ण विषयका रूपमा प्रस्तुत गरिनुपर्ने ठान्छन् । उनको बुझइमा घोकाएर वा तर्साएर विद्यार्थीले गणित सिक्नै सक्दैनन् ।

“चुनौतीलाई परास्त गर्न प्रअ भएपछि मैले मूलतः दुइटा योजना बनाएँ, पहिलो– सबैभन्दा पहिले आफू कर्तव्यनिष्ठ हुने र दोस्रो– समुदायलाई साथमा लिएर अघि बढ्ने ।” विकट हिमाली जिल्ला जुम्ल

एसएलसी नतिजा ७०–८० प्रतिशतबाट ३०–४० प्रतिशतमा झ्रेको र अङ्ग्रेजीमा धेरै विद्यार्थी अनुत्तीर्ण भएपछि फेरि ‘ट्रान्सलेशन’ पढाउन÷गराउन शुरु गरेको स्मरण गर्दै ढुङ्गाना भन्नुह

उनी मावि तहमा दैनिक दुई पिरियड पढाउँछन् । भन्छन्, “म यतिले सन्तुष्ट छैन । विद्यालय प्रशासनमा अरू साथीले सहयोग गरेमा आठै घण्टी पढाउन पनि तयार छु ।” विद्यालयको काम छाडेर हत्तपत्त बिदामा बस्द

इन्दिरा मेडम’ को पहिचानसँगै आर्जेको नाम, दाम र सम्मानका कारण विगतमा बाध्यताले अँगालेको भए पनि अहिले उनी शिक्षण पेशा छोड्ने कल्पनासम्म गर्न सक्दिनन् ।

जगतबहादुर जोशीको जीवनगाथा केलाउँदा पाल्पा जिल्लाको शैक्षिक विकासको झ्लक देखिन्छ । ४१ वर्षको शिक्षण जीवनमा उनले पाल्पामा शिक्षाको जग त बसाए नै, राष्ट्रकै लागि थुप्रै योग्य जनशक्ति पनि उपलब्ध गराए ।

राजकिशोरले एउटै स्कूलमा ३२ वर्ष हेडमास्टर भएर शिक्षा क्षेत्रमा पु¥याएको योगदान, थुप्रै प्रअ र शिक्षकहरूका निम्ति प्रेरणादायी पाठ बन्न सक्छ ।

हालको तेह्रथुम र ताप्लेजुङमा पर्ने आठराई क्षेत्रको समाजलाई शिक्षा र जागृतितर्फ उन्मुख गराउने धेरै मानिसमध्ये देवीप्रसाद उप्रेती र मदनकुमार थापाको योगदान सम्झ्नायोग्य छ ।

शिक्षकको दायित्व बोकेपछि समयमै विद्यालय आउनुपर्ने ङाखुसीको मान्यता छ । उनी भन्छन्, “आपूmले पाएको जिम्मेवारीलाई इमान्दारीपूर्वक पूरा गर्नुपर्छ । विद्यार्थीलाई सदाचारी बन्न शिक्षा दिने हामीले ठग्न

‘शिक्षक देख्ने वित्तिकै विद्यार्थी डराउँछन् भने त्यो शिक्षक जतिसुकै ठूलो विद्वान् भए पनि काम लाग्दैन । विद्यार्थीलाई आतङ्कित बनाएर सिकाउन सकिँदैन ।’

मेरो कक्षामा बिहानको सवा ६ ठीक सवा ६ बजे नै बज्थ्यो, न एक मिनेट छिटो, न एक मिनेट ढिलो । मलाई कहिल्यै पनि हुरी, पानीले कक्षामा पुग्न छेकेन । ३८ वर्ष पढाउँदा कक्षा चलेको बेला मुश्किलले ३८ दिन कक्षामा अन

स्कूलको आँगन छैन । हामीले प्रयोग गर्दै आएको साहित्यिक पत्रकार सङ्घको जग्गाको विषयमा २४ वर्षदेखि मुद्दा थियो । सर्वोच्च अदालतमा मिलापत्र भएपछि स्कूलले साहित्यिक पत्रकार सङ्घलाई रु.३५ लाख दिनुपर्ने भयो

“चिसो कस्तो हुन्छ भन्ने थाहा दिन भेडेटार लगेकी छु, पहाड कस्तो हुन्छ भन्ने बुझउन पाँचकन्याको उकालो हिँडाएकी छु ।”